Những ngôn ngữ trong dịch thuật văn bản

Dịch thuật đóng 1 vai trò quan yếu trong bất cứ thời đại nào, đặc trưng trong khuynh hướng toàn cầu hóa ngày nay. Dịch thuật mang tri thức đến cho các ai đang tìm kiếm kiến thức mới.

Theo Kelly (2004), “không có dịch thuật, không có lịch sử thế giới”. Đúng vậy, dịch thuật chẳng những giúp chúng ta hiểu được những nền văn minh bị vùi lấp lâu nay bởi thời kì mà còn mở ra sự khám phá thế giới trong khoảng thời gian dài. Kể cách khác, hoạt động dịch thuật thúc đầy sự đàm luận kiến thức, giao lưu văn hóa giữa con người và các dân tộc.

Dịch thuật văn bản là gì?

Có hầu hết quan điểm được đưa ra bởi những nhà nghiên cứu về khái niệm dịch thuật trong suốt lịch sử tăng trưởng của nó.

​

Hartman & Stock (1972) cho rằng: dịch là thay thế một văn bản trong 1 tiếng nói bằng 1 văn bản tương đương trong ngôn ngữ thứ 2. Còn theo Nida & Taber (1974), dịch thuật là tái tạo lại trong tiếng nói kết nạp (receptor language) sự tương đương ngẫu nhiên và sát với thông điệp của ngôn ngữ nguồn (source language), trước tiên là về nghĩa (meaning) và sau đấy là bắt mắt (style). Theo Larson (1998), dịch thuật là nghiên cứu từ vựng, cấu trúc kết học, cảnh ngộ giao du và ngữ cảnh văn hóa của văn bản ngữ nguồn, đánh giá văn bản để xác khái niệm, rồi dùng từ vựng và cấu trúc kết học phù hợp trong tiếng nói kết nạp để tái lập cùng nghĩa.

Xem thêm : Labour and employment lawyer

Song, Newmark (1981)lại cho rằng: dịch thuật là chuyển 1 văn bản này thành một văn bản khác theo cộng cách tác giả biểu lộ lúc viết văn bản ấy.

Như đã biết, dịch chuyển từ tiếng nói này sang tiếng nói khác là 1 vấn đề chẳng phải thuần tuý bởi nó không những đòi hỏi người dịch phải có tri thức về ngôn ngữ mà còn có tri thức về văn hóa, tâm lí thị trấn hội. Người dịch liên ngôn sẽ gặp khó khăn lúc dịch những câu ca dao, phương ngôn, thành ngữ đặc biệt của dân tộc Việt Nam sang tiếng Anh và các thành ngữ, đặc ngữ tiếng Anh sang tiếng Việt. Chẳng hạn, thành ngữ tiếng Anh ‘a big cheese’ trong ‘He is a big cheese’.

Giả dụ người dịch liên ngôn không chú ý đến nét văn hóa của Anh là ví một nhân vật quan trọng và có quyền lực như “một cục pho mát to”, thì sẽ khó dịch chuẩn xác thành ngữ này. Người Anh cũng ví một người ngủ say mà không biết trời đất ra sao là: ‘ngủ như tảng đá hay ngủ như khúc gỗ’ ( sleep like a rock/ lock) nhưng người Việt lại diễn đạt theo cách khác ‘ngủ say như chết’ hay thành ngữ not (one’s) cup of tea trong câu ‘The man Bonita met at the party was kind, but he was not her cup of tea’ . Ví như chúng ta không biết được hàm ngôn, ngụ ý của câu tiếng Anh này, sẽ rất khó dịch đúng nghĩa. Câu này phải được dịch như sau: “người đàn ông mà Bonia gặp ở bữa tiệc rất khả quan nhưng đấy không hề là người cô ta thích” không dịch ‘… anh đấy không phải là tách trà của cô ta’.



Đọc thêm : Vietnamese barrister